محمدحسین اسلامیفر، مدیر فروشگاههای «پاتوق کتاب» در گفتوگو با خبرگزاری فارس، از تعطیلی شعبه محلاتی تهران خبر داد. این مجموعه در حال حاضر ۳۳ شعبه در سراسر کشور دارد. تا چندی پیش، شعبه شهرک محلاتی تنها شعبه تهران بود و اکنون شعبه کریمخان نیز فعالیت خود را آغاز کرده است. همچنین در محدوده خیابان انقلاب نیز یک فروشگاه کوچک در کنار بخش اداری مجموعه راهاندازی شده است.اسلامی فر درمورد علت تعطیلی شعبه شهرک محلاتی گفت: مهمترین دلیل این تصمیم، افزایش ناگهانی اجارهبهای فروشگاه است. در سالهای گذشته به دلیل فعالیت فرهنگی این مجموعه، تخفیفهایی در اجارهبها اعمال میشد، اما امسال اجاره ماهانه فروشگاه از حدود ۴۰ میلیون تومان به ۱۸۰ میلیون تومان افزایش یافته؛ رقمی که برای یک کتابفروشی در این منطقه قابل تأمین نیست.وی با بیان اینکه فروشگاه محلاتی طی شش سال فعالیت خود صرفاً یک واحد تجاری نبوده، افزود: این مجموعه به یکی از پایگاههای فرهنگی شمالشرق تهران تبدیل شده و بسیاری از مخاطبان، آن را فراتر از یک کتابفروشی میدانند. به همین دلیل، پس از انتشار خبر تعطیلی، واکنشهای گستردهای از سوی مردم در فضای مجازی منتشر شد و بسیاری از مخاطبان نسبت به بسته شدن این مرکز فرهنگی ابراز ناراحتی کردند.وی افزود: پس از اعلام خبر تعطیلی، برخی کارکنان فروشگاه اعلام کردند که حاضرند مدتی بدون دریافت حقوق یا با حداقل دریافتی به فعالیت خود ادامه دهند تا مجموعه تعطیل نشود.اسلامیفر این موضوع را نشانه باور و انگیزه فرهنگی نیروهای مجموعه دانست و گفت انتظار داشت مسئولان نیز برای حفظ چنین مرکزی همراهی بیشتری نشان دهند.
مدیر فروشگاههای پاتوق کتاب با تأکید بر اینکه انتظار میرفت مسئولان یک محله فرهنگی، مذهبی و انقلابی از چنین مجموعهای حمایت کنند، گفت: نباید صرفاً با نگاه اقتصادی درباره یک مرکز فرهنگی تصمیمگیری شود. حدود چهار میلیارد تومان سرمایه شخصی برای راهاندازی و توسعه این فروشگاه هزینه شده و هدف اصلی از این سرمایهگذاری، فعالیت فرهنگی بوده است، نه کسب سود اقتصادی.اسلامیفر با بیان اینکه شعبه محلاتی نمونه مشابهی در شمالشرق تهران ندارد، اظهار کرد: تعطیلی یک کتابفروشی با تعطیلی یک واحد صنفی معمولی قابل مقایسه نیست؛ زیرا دسترسی مردم به کتاب را کاهش میدهد و در نهایت بر سرانه مطالعه اثر میگذارد. به گفته وی، بسیاری از مخاطبان اعلام کردهاند که پس از افتتاح این فروشگاه، میزان مطالعه و خرید کتاب آنها افزایش یافته و دیگر برای تهیه کتاب مجبور نیستند به خیابان انقلاب مراجعه کنند.وی همچنین گفت بخش مهمی از آثار جبهه فرهنگی انقلاب، کتابهای دفاع مقدس و آثار مذهبی در این فروشگاه عرضه میشود و همین مسئله موجب شده مخاطبان این حوزه، تعطیلی آن را یک خسارت فرهنگی بدانند.اسلامیفر با بیان اینکه انگیزه ورودش به حوزه کتابفروشی، عمل به توصیههای رهبر معظم انقلاب درباره ترویج کتابخوانی بوده است، اظهار کرد: در سالهای اخیر با وجود همه مشکلات اقتصادی، فعالیت این فروشگاه متوقف نشد و حتی در روزهای جنگ نیز به کار خود ادامه داد. زیرا این مجموعه صرفاً یک واحد اقتصادی نیست، بلکه خود را یک پایگاه فرهنگی میداند.
اسلامیفر با اشاره به سابقه فعالیت این شعبه گفت: فروشگاه محلاتی شش سال است که فعالیت میکند و سه سال پیش نیز فضای آن توسعه یافت. به گفته وی، بخش قابل توجهی از فضای فعلی فروشگاه، پیشتر بلااستفاده بود و با هماهنگی مسجد در اختیار مجموعه قرار گرفت، اما تمام هزینههای بازسازی، تجهیز، سیمکشی، رنگآمیزی، نصب شیشههای سکوریت و آمادهسازی آن از محل سرمایه شخصی مجموعه تأمین شد.وی افزود: امروز این فروشگاه با حدود ۱۷۰ مترمربع مساحت، به یکی از مراکز فرهنگی شمال تهران تبدیل شده و مخاطبانی از مناطق مختلف تهران برای خرید کتاب به آن مراجعه میکنند. بسیاری از مشتریان ماهانه یک یا دو بار از نقاط مختلف شهر به این فروشگاه میآیند و آن را صرفاً محل خرید کتاب نمیدانند.مدیر فروشگاههای پاتوق کتاب با تأکید بر اینکه مسجد نیز هزینههای جاری خود را دارد، اظهار کرد: انتظار این نیست که فضای فروشگاه بهصورت رایگان در اختیار مجموعه قرار گیرد، بلکه انتظار میرود برای فعالیتی که ماهیت فرهنگی دارد، تخفیف یا حمایت حداقلی در نظر گرفته شود. اگر این فضا به یک رستوران یا واحد تجاری دیگر واگذار شود، طبیعی است که درآمد بیشتری ایجاد کند، اما کتابفروشی وظیفهای فرهنگی بر عهده دارد و نباید با همان معیارهای اقتصادی ارزیابی شود.
اسلامیفر ادامه داد: در سالهای فعالیت این فروشگاه، بسیاری از نوجوانان و جوانانی که ارتباط چندانی با مسجد نداشتند، از طریق کتابفروشی با آثار دینی، انقلابی، دفاع مقدس و تاریخ معاصر آشنا شدند. برخی خانوادهها نیز عنوان کردهاند که فرزندانشان از طریق حضور در این مجموعه به کتابخوانی علاقهمند شدهاند و این موضوع مهمترین دستاورد فعالیت فروشگاه بوده است.وی با اشاره به شرایط فرهنگی کشور گفت: امروز یکی از مهمترین عرصههای تقابل، جنگ شناختی است و مؤثرترین ابزار مقابله با آن، افزایش آگاهی عمومی از طریق مطالعه است. اگر دسترسی مردم به کتابهای مناسب تسهیل شود، قدرت تحلیل جامعه نیز افزایش خواهد یافت.وی افزود: بسیاری از آسیبهای فرهنگی و اجتماعی ریشه در کمبود مطالعه دارد. افرادی که شناخت دقیقی از تاریخ معاصر ایران ندارند، ممکن است تحت تأثیر روایتهای نادرست قرار بگیرند؛ در حالی که مطالعه میتواند زمینه قضاوت دقیقتر و آگاهانهتر را فراهم کند.اسلامیفر با اشاره به تفاوت مخاطبان کتابفروشی و مساجد گفت: میانگین سنی بسیاری از مخاطبان مساجد حدود ۵۵ تا ۶۰ سال است، در حالی که بخش عمده مخاطبان این فروشگاه را نوجوانان و جوانان تشکیل میدهند. وی افزود این مجموعه برای همه گروههای سنی، از نوزاد و کودک تا نوجوان و بزرگسال، کتاب تهیه کرده و تلاش کرده است خانوادهها را از سنین پایین با کتاب مأنوس کند.مدیر فروشگاههای پاتوق کتاب درباره هزینههای اداره این مجموعه نیز اظهار کرد: هزینه جاری فروشگاه ماهانه حدود ۲۵۰ میلیون تومان است و اگر اجارهبها به ۱۸۰ میلیون تومان برسد، ادامه فعالیت عملاً امکانپذیر نخواهد بود.
وی تأکید کرد: دغدغه اصلی امروز تنها تعطیلی یک کتابفروشی نیست، بلکه بیتوجهی به جایگاه کتاب در سیاستگذاریهای فرهنگی است. اگر قرار باشد یک پایگاه فرهنگی به دلیل اختلاف بر سر مبلغ اجاره تعطیل شود، این اتفاق در نهایت به زیان فرهنگ عمومی جامعه خواهد بود.اسلامیفر افزود: درآمد مساجد و نهادهای فرهنگی در نهایت باید صرف فعالیتهای فرهنگی شود و از این منظر، حفظ یک کتابفروشی فعال که هر روز نوجوانان و خانوادهها را با کتاب آشنا میکند، میتواند یکی از مؤثرترین مصادیق این حمایت باشد.وی با انتقاد از کمرنگ بودن پیوند میان مسجد و کتاب گفت: هنوز در برخی نگاهها، کتاب مسئلهای درجه دوم تلقی میشود، در حالی که توسعه فرهنگ مطالعه باید یکی از اولویتهای اصلی مراکز فرهنگی و مذهبی باشد.وی افزود: اگر زنجیره تولید کتاب، از تأمین کاغذ تا چاپ، نشر و توزیع، تضعیف شود، نتیجه آن تنها افزایش قیمت کتاب نیست، بلکه کاهش سطح آگاهی عمومی خواهد بود. جامعهای که کمتر مطالعه کند، در برابر روایتهای نادرست و جنگ رسانهای آسیبپذیرتر خواهد شد.
مدیر فروشگاههای پاتوق کتاب با اشاره به نقش مطالعه در شکلگیری قدرت تحلیل افراد اظهار کرد: تجربه گفتوگو با افراد دارای دیدگاههای مختلف نشان داده است که مطالعه، حتی در میان کسانی که منتقد نظام هستند، موجب قضاوت منطقیتر درباره مسائل تاریخی و سیاسی میشود. آشنایی با تاریخ معاصر و مطالعه منابع معتبر، مانع از شکلگیری بسیاری از برداشتهای نادرست خواهد شد.اسلامیفر با بیان اینکه رهبر معظم انقلاب بارها بر ضرورت کتابخوان بودن مدیران تأکید کردهاند، افزود: مدیری که اهل مطالعه نباشد، در تصمیمگیری نیز نمیتواند نگاه عمیق و بلندمدت داشته باشد و در چنین شرایطی ممکن است برای حل یک مسئله اقتصادی، به تعطیلی یک مرکز فرهنگی رضایت دهد؛ در حالی که خسارت فرهنگی چنین تصمیمی بسیار فراتر از منافع اقتصادی کوتاهمدت است.وی ادامه داد: اگر به دلیل مشکلات اقتصادی، فعالیتهای فرهنگی یکی پس از دیگری تعطیل شوند، در واقع از مهمترین سنگرهای فرهنگی کشور عقبنشینی کردهایم. این نگاه محدود به یک کتابفروشی نیست و میتواند در سایر عرصههای فرهنگی نیز تکرار شود.اسلامیفر با اشاره به مشکلات ساختاری بازار کتاب، یکی از مهمترین چالشهای این حوزه را نظام توزیع دانست و گفت: کتاب هنوز به اندازه بسیاری از کالاهای مصرفی در دسترس مردم نیست. اگر در هر محله یک کتابفروشی فعال وجود داشته باشد، دسترسی مردم به کتاب افزایش پیدا میکند و همین مسئله میتواند سرانه مطالعه را به شکل محسوسی ارتقا دهد.
وی افزود: تجربه شعبه محلاتی نشان داده است که حضور یک کتابفروشی در دل محله، رفتار فرهنگی ساکنان را تغییر میدهد. بسیاری از خانوادههایی که پیشتر بهندرت کتاب میخریدند، پس از راهاندازی این فروشگاه به مشتریان دائمی آن تبدیل شدند و کودکان و نوجوانان نیز ارتباط بیشتری با کتاب برقرار کردند.مدیر فروشگاههای پاتوق کتاب تأکید کرد: حمایت از کتابفروشیهای محلی نباید تنها بر عهده فعالان بخش خصوصی باشد، بلکه شهرداریها، مساجد، بسیج، سپاه و دیگر نهادهای فرهنگی نیز باید در حفظ و تقویت این مراکز نقشآفرینی کنند؛ زیرا کتابفروشی تنها یک واحد صنفی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت فرهنگی هر محله به شمار میرود.وی با بیان اینکه طی سالهای گذشته تلاش کرده بدون تضییع حق دیگران فعالیت خود را گسترش دهد، گفت: هیچگاه حاضر نشده برای در اختیار گرفتن یک مکان، از مسیرهای نادرست یا رقابتهای غیرمنصفانه استفاده کند. همواره پیشنهاد مجموعه این بوده است که اگر نهادی دغدغه ترویج کتابخوانی دارد، فضایی را در اختیار کتابفروشی قرار دهد تا متناسب با درآمد آن، اجاره پرداخت شود.
اسلامیفر ادامه داد: هدف اصلی مجموعه از ابتدا کسب سود اقتصادی نبوده، بلکه ترویج فرهنگ مطالعه بوده است. وی افزود: طی سالهای فعالیت فروشگاه، بارها خانوادهها اعلام کردهاند که فرزندانشان به واسطه حضور در این مجموعه به کتاب علاقهمند شدهاند و برخی کودکان آنقدر به فضای کتابفروشی انس گرفتهاند که والدینشان به سختی آنها را از فروشگاه خارج میکنند.وی تعطیلی چنین مجموعههایی را به معنای از بین رفتن بخشی از چرخه ترویج کتابخوانی دانست و اظهار کرد: آثار فرهنگی این مراکز معمولاً در کوتاهمدت دیده نمیشود، اما در بلندمدت میتواند بر افزایش آگاهی و ارتقای فرهنگ عمومی جامعه تأثیرگذار باشد.
